Langite Peteng

Cerkak iki kamot ing Jagad Jawa, Solopos, 19 November 2009
Ungak website ing: www.solopos.co.id
Dening Eko Hartono


Wis dadhi pakulinan, saben esuk Tarmi tangi banjur kretegan ana pawon. Nggodhog wedang, adang, lan nyiapake sarapan kanggo kulawargane. Uga nyambi umbah-umbah, nyapu jogan, lan ngresiki omah. Kabeh mau ditandhangi kanthi lila, tanpa nggresula.

Nanging saiki, gaweane Tarmi ora mung kuwi. Sawise bojone kena PHK lan nganggur pirang-pirang sasi, Tarmi kuwu melu golek dhuwit. Anake cacah loro kabeh butuh wragat sekolah. Partono, bojone, ngidini dheweke nyambut gawe maneh.

Tarmi mangkat nyambut gawe jam pitu esuk, mulih watara jam papat. Wis genep limang sasi Tarmi nyambut gawe. Bojone nganthi seprene durung entuk gaweyan maneh. Embuh amarga kurang temen anggone golek apa pancen nasibe sing durung begja.

Esuk iku, ora kaya biyasane, Partono katon sumringah. Esuk-esuk dheweke wis tangi, adus, lan nganggo klambi necis. Rambute dijungkati klimis, kaya wong arep ngantor.

“Dina iki aku wiwit nyambut gawe maneh, Tar,” kocape karo mesem.

“Alhamdulillah! Jenengan nyambut gawe ana ngendi? Kok ora kandha sadurunge?” pitakone Tarmi.

“Yen ngono, aku tak mandheg anggone nyambut gawe ya, Mas. Ben bisa ngurusi bocah-bocah. Yen aku lan jenengan nyambut gawe kabeh, sapa sing ngurusi lan ngawati bocah-bocah ana omah?”

“Ora usah, Tar. Kowe ora prelu mandheg. Santi lan Budi la wis padha gedhe. Cah loro wis bisa ngurusi awake dhewe-dhewe. Turmaneh, kowe isih bisa ngedum wektu esuk lan sore. Yen awake sakloron nyambut gawe kasile bisa saya akeh. Apamaneh Santi lan Budi sekolahe saya mundhak lan mbutuhake wragat ora sethitik. Awake dhewe kudu bisa nyelengi kawit saiki!”

***

Awan iku, nalika leren mangan wanci awan, Tarmi dijak kanca-kancane blanja ing mal. Nalika mlebu ing sawijining konter, dumadakan mripate weruh saklebatan wewayangan bojone karo wong wadon liya mlaku gandhengan tangan. Tarmi kaget lan arep nyeluk, nanging dheweke kelingan yen lagi mlaku karo kanca-kancane. Dheweke isin yen nganthi kanca-kancane melu weruh. Turmaneh, dheweke durung yakin yen sing disawang mau bojone, amarga saka kadohan!
Tekan omah pangrasane Tarmi isih ora karuan. Dheweke isih ketok-ketoken marang kedadeyan awan mau. Dheweke mangu-mangu apa bener sing disawang mau bojone? Aja-aja wong lanang liya sing blegere padha karo bojone? Nalika Partono mulih, Tarmi gojag-gajeg arep takon. Dheweke wedi yen mengko pitakone gawe nesu bojone. Dheweke ora arep ngajak padu. Nanging, yen ora ditakokake bisa nuwuhake eri ing dadhane, gawe perih lan lara.

Dumadakan Tarmi nemu gagasan. Nalika Partono lagi adus, Tarmi nggledah klambine. Dheweke ngrogohi kompekan lan mbukak dompet. Ora ana barang sing nyalawadi. Sing ana mung dhuwit Rp. 200.000, KTP, SIM, lan… kondom! Lho, kok ana kondom? Ora lumrah jalaran Tarmi dhewe wis pasang IUD. Apa arep dianggo karo wong wadon liya? Batine Tarmi dikebaki panduga sing ora-ora.

Dhadhane Tarmi dheg-dhegan. Dheweke rumangsa ana sing aneh. Tarmi mbalekake kondom iku ing panggonan sakawit. Dheweke wegah takon bojone, mundhak gawe prahara. Dheweke mung ngenteni, apa kondom iku pancen arep dienggo nalika ngajak dheweke, apa malah…?

Nalika Partono wis rampung adus lan nganggo klambi, dheweke malah pamitan arep lunga maneh. Kandhane dheweke entuk tugas menyang njaban kutha. Tarmi ora bisa kandha. Nanging ing dadhane ana sing krasa prih lan getun!

***

Ing papan nyambut gawene Tarmi ora sumringah. Awit saka omah raine wis mbleret surem, kaya senthir entek lengane. Kamangka kanca-kancane padha geguyon lan cekikikan ana sandhinge. Dheweke mung meneng ngrungokake kanca-kancane padha rerasan. Wis biyasa yen wong wadon padha ngumpul isine mung ngrumpi, ngrasani wong liya. Sing kerep dirasani wong ndhuwuran!

Kaya wektu iku, embuh entuk kabar saka ngendi lan embuh apa bener orane, kanca-kancane Tarmi padha ngrasani Bu Ratna, manajer pemasaran. Ana sing kandha yen Bu Ratna sing umure wis seketan taun iku duwe simpenan. Istilahe, gigolo. Basa gaule ‘brondong’.

“Tenan! Aku tau weruh dheweke nggandheng cah lanang enom, kaya mahasiswa…,” celathune Maryati.

“Aja-aja cah lanang iku anake apa ponakane?” semaure Wati.

“Dheweke ora nduwe anak lanang. Yen keponakan takiro dudu. Lha wong ponakan mosok dolane menyang hotel.”

“Ah, tenane…?”

“Sumprit! Yen ora precaya takona Astuti. Dheweke ya tau weruh, malah karo wong lanang liya maneh.”

“Kok ya gelem men wong lanang iku marang wong wadon tuwek kayadene Bu Ratna. Kaya ora ana wong wadon liya sing luwih enom lan ayu!”

“Jenenge wae gigolo. Ya, ngono kuwi gaweyane gigolo. Entuke duwit saka nyenengake wong-wong wadon sing kesepen, biyasane wong wadon sugih sing ora keturutan kabutuhan biologise!”

Tarmi risi ngrungokake celathune kanca-kanca. Dheweke age ngendeg rasan-rasan iku.

“Ssst, aja rasan-rasan wae. Mengko mundhak krungu Bu Ratna!” ujare.

“Kowe apa ya kapilut marang gigolo, Tar? Mengko tak golekke?” kocap Maryati disusul karo guyune kanca-kanca.

Tarmi mencerengke mripat. “Asem tenan!” pisuhe.

***

Awan iku Tarmi diceluk Pak Harsono, manajer bageyan produksi. Tarmi dikongkon ngeterake berkas menyang Bu Ratna. Nanging, Bu Ratna wis ora ana ruwangane. Kandhane sekretarise Bu Ratna lagi mangan ana restoran ora adoh saka kantor. Gandheng berkas kuwi kudhu gek ditandha tangani lan dibalekake maneh, Tarmi age nyusul Bu Ratna menyang restoran sing dituduhake dening sekretarise.

Tarmi mlangkah mlebu gedhong restoran mewah lan megah iku. Saumur-umur nembe iki Tarmi mlebu menyang restoran mewah. Mung wong-wong sugih sing turah duwit sabane restoran. Swasana restoran sing sepi lan adhem merga isise AC pancen gawe jenak. Aja takon bab reregan, panganan sing didol ana kono ora ana sing murah. Sakmurah-murahe rega selawe ewu!

Ruwang restoran sing amba lan ana sekat-sekate gawe Tarmi bingung. Dheweke takon dhisik marang petugas resepsionis. Dheweke dituduhi ana sisih ngendi meja sing dinggoni Bu Ratna. Tarmi mlangkah nuju meja sisih pojok dhewe. Saka kadohan Tarmi wis weruh wewayangane Bu Ratna. Wong wadon iku lungguh jagongan karo wong lanang. Nanging, Tarmi ora pati weruh praupane wong lanang iku, amarga madhep mrana. Nalika Tarmi wis tekan ngarepe Bu Ratna, dheweke age uluk salam.

“Nuwun sewu, Bu. Kula diutus Pak Harsono kapurih nyuwun tapak asma…” Durung nganti Tarmi rampung ngucap, raine dumadakan pucet amarga nyawang wong lanang sing lungguh ana ngarepe Bu Ratna.

Wong lanang iku ora liya Partono, bojone. Tarmi gedheg-gedheg kaya ora precaya. Partono dhewe njumbul lan klingah-klingih, kaya maling ketangkep polisi. Tarmi ora bisa ngucap apa-apa. Dheweke ora sida matur marang Bu Ratna, malah mlayu metu. Raine mbranang karo ngetokake luh sing mili deres ana pipine. Tarmi kelingan marang kondom sing wingi ditemokake ing dhompete bojone. Dheweke kelingan rerasan kanca-kancane bab gigolo. Nalika tekan njaba, Tarmi nyawang langit ana nduwure dadi peteng dhedhet. Ora ana cahya sethitika wae! (*)

Nasibe Tini

Cerkak iki kamuat ing Jagad Sastra, SOLOPOS, Kamis, 30 Oktober 2008
Dening Eko Hartono

ungak situs ing: www.solopos.co.id

Lageyane isih kaya bocah cilik, tindak-tanduke isih kaya bocah umur pitung taun. Nganggo sayak abang, rambute dikucir, karo ndhekep boneka.

Mlayu jenthat-jenthit ngetutake cah-cah cilik dolanan. Sapa wae sing nyawang dadi mesem lan gedheg-gedheg. Apa tumon cah gedhe amor dolanan karo cah cilik?Nanging kanggone wong sing wis ngerti, ora gumun. Bocah wadon kang wis ngancik umur rongpuluh taun iku ora liya Si Tini, anake randha Tukiyem sing manggon ana pojok kampung. Sakjane Tukiyem durung bisa diarani randha amarga durung pegat resmi karo bojone. Paijan, bojone Tukiyem, minggat wis pirang-pirang taun lawase lan ora tau bali. Ora genah ana ngendi papan dununge.

Polahe Tini sing kaya bocah cilik uga kerep dadi poyokan lan gojegan wong-wong. Tini kerep dinggo dolanan bocah-bocah mbeling. Kala-kala atine Tukiyem krasa senep lan nelangsa anake dinyek lan dinggo dolanan. Nanging dheweke ngupaya sareh lan sabar. Kabeh dibalekake marang Sing Kuwasa. Turmaneh sing tumindak kaya ngono ora akeh.Isih akeh wong kang nduwe rasa welas lan pangerten marang kahanane Tini.

Salah sijine tangga kang apik marang Tini yaiku kulawargane Pak Darno, tangga sisih omah. Pak Darno lan sisihane nyambut gawe dadi guru. Pak Darno duwe anak wadon ontang-anting kang isih umur enem taun sing jenenge Shanti. Dheweke kerep dolanan pasaran lan omah-omahan karo Tini. Tukiyem bungah ana wong kang gelem nampa Tini lan nganggep kaya kadang dhewe. Ora ngira yen Pak Darno priyagung kang duwe jabatan guru gelem nganggep Tini sedulur.

Mula, saben arep lunga nyambut gawe Tukiyem ora pakewuh maneh yen kongkon anake dolan ning omahe Shanti.

“Ndhuk, kowe dolana karo Shanti, ya. Simbok arep rewang tandur ana sawahe Lik Kasmi,” ujare Tukiyem pamitan.

“Simbok mulihe kapan? Apa nganti sore?” celathune Tini.

“Iya, nek wis rampung gek mulih. Sing penting kowe aja nakal, ya? Dolanan sing apik karo Dhik Shanti.”

“Inggih, Mbok.”

Tukiyem mulih saka tandur nalika srengenge wis lingsir ana langit sisih kulon. Raine katon nglanges sedina pepe ing sawah. Kringete isih katon dleweran ing bathuk. Nalika mlebu omah, dheweke meruhi Tini njingkrung ing amben.

“Ngapa kowe njingkrung ana kono, Ndhuk?” pitakone Tukiyem.

Tini ora semaur.

“Ana apa, Ndhuk? Kok meneng wae? Kowe lara?”

Tini isih meneng.

“Kowe tukaran karo Dhik Shanti?”

Tini mung meneng. Tukiyem njengkerutake alis. Ora kaya padatan Tini tumindak kaya mangkono. Biyasane yen dheweke mulih, Tini wis mapag ana ngarep omah karo lunjak-lunjak seneng. Nanging saiki, kaya bocah keweden lan clingus. Tukiyem karep ndhedhes, nanging awake isih krasa kesel. Dheweke banjur ngajak Tini adus ana sumur.

“Ana apa to, Ndhuk? Kok praupanmu awit mau mbesengut wae?” pitakone Tukiyem alus.

“Apa kowe tukaran karo Dhik Shanti?” Tukiyem nerusake pitakone, amarga kaya umume bocah yen lagi jothakan karo kancane gawanane mung njegadhul.

“Ora, Mbok,” semaure Tini cekak.

“Lha terus kepriye? Apa sing gawe kowe nesu?”

“Bapake Dhik Shanti nakal!”

“Nakal kepiye?”

“Mosok Tini dijak dolanan ing kasur. Tini diwudani lan dijak turu bareng,” kandhane Tini lugu.

Tukiyem njumbul. Jantunge kaya disamber gludhuk. Kupinge kaya ora ngandel krungu pangakone Tini. Dheweke mbaleni takon maneh, Tini banjur crita apa anane. Dhasar bocah ola-olo lan lugu, Tini crita apa kang nemahi awake. Tukiyem dheleg-dheleg! Raine pucet. Dhuh, Gusti! Kepriye iki? Dheweke bingung, apa kang kudu ditindakake? Nglabrak menyang Pak Darno? Nanging kepriye mengko yen wong kang klebu sesepuh masyarakat iku selak lan genti nutuh dheweke gawe pitenah? Omongan bocah pengung ora kena diprecaya! Apa maneh kedadeyane iku ora disekseni wong liya!

Sawengi Tukiyem ora bisa turu. Mripate kembeng-kembeng, nangis ora entek-entek. Ing sandhinge Tini wis turu angler. Tukiyem ngrintih lan nggresah marang Gusti Allah! Kenapa awake diwenehi pacoban kaya ngene. Bejat tenan morale Pak Darno, tegel nyidrani Tini, bocah pengung kang ora duwe salah apa-apa! Dhuh, Gusti! Paringana welas. Jerite Tukiyem ana njero ati.

Esuke, nalika tangi turu Tukiyem ngrasakake awak lan batine lungkrah. Pikirane budrek ora karuwan. Embuh, kepriye anggone arep tumindak. Dheweke mung bisa ngedhem rasa anyel, gething, mangkel, getem-getem lan cuwa. Dheweke dadi serik lan gething ora jamak marang Pak Darno. Tini ora entuk maneh dolan karo Shanti, apa maneh mara menyang omahe Shanti. Tukiyem uga ora bisa ninggal Tini dhewekan ana omah. Yen arep tumandang nyambut gawe, Tukiyem kapeksa ngajak Tini. Bocah wadon iku mung manut wae. Tukiyem arep nyimpen wewadi iki ing ngarepe wong liya!

Nanging kaya paribasan barang bosok diumpetake nyebar ambune, apa kang nemahi Tini wiwit dicubriyani wong-wong. Tukiyem meruhi wetenge Tini kang maune trepes dumadakan dadi sansaya gedhe. Kaya wong cacingen. Apamaneh Tini kerep mutah-mutah tanpa ana sebabe. Wong-wong kang ngerti kahanan kaya ngene langsung nduga yen Tini meteng! Ora mokal warta iki nyumebar lan gawe geger wong sakdesa!

Tukiyem dadi bingung lan keweden. Atine ndredheg lan ciyut. Apamaneh dheweke krungu wong-wong arep nglurug omahe lan ndhedhes Tini. Nanging sakdurunge kedadeyan iku kelakon, dumadakan Pak Darno mara menyang omahe. Wengi-wengi nalika swasana sepi. Tukiyem njumbul lan getem-getem. Sakdurunge dheweke nyuwara, Pak Darno luwih dhisik kandha.

“Lik Tuk, warga desa wis ngerti marang kahanane Tini. Wong-wong karep ndhedhes Tini lan nudhung minggat yen Tini pancen meteng. Mula wengi iki sampeyan kudu gek lunga saka desa kene. Jaken Tini sak adohe lan dhelikna ing panggonan sing primpen. Iki ana duwit selawe yuta kanggo urip sampeyan lan Tini salawase. Pokoke aja nganti ana sing ngerti marang kedadeyan kang nemahi Tini. Yen nganti kebukak aku ora tegel maneh arep mateni kowe sakloron. Ngerti ta?” ujare Pak Darno karo mripat mbranang dikebaki napsu angkara murka.

Tukiyem mung meneng. Ora gedheg utawa manthuk. Atine ciyut ora karuan. Awake ndredheg kaya digoyang lindhu.

“Pokoke sesuk esuk aku wis meruhi kowe lan Tini ora ana omah kene!” sakwise ngucap ngono Pak Darno metu, lan ilang ing pethengan.Tukiyem dheleg-dheleg. Dheweke bingung apa kang kudu ditindakake.

Tumrap dheweke sing mung wong cilik, bodho lan ora ngerti bab kukum, nanging dheweke isih njaga ajining dhiri lan moral. Dheweke mangerteni yen tumindake Pak Darno ora bener. Dheweke rumangsa melu dosa nampa dhuwit saka Pak Darno kang sajak nganggep murah lan remeh bab iki. Tukiyem ora arep ngedol anak!

Mula, nalika esuk iku srengenge mlethek ana sakwetane desa, tangga teparo padha kaget meruhi Tukiyem lan Tini ngilang saka ngomah. Ora ana sing ngerti, menyang ngendi lungane Tukiyem lan anake. Nanging sing luwih nganehi lan gawe bingung, ing meja kamar tengah ditemokake dhuwit selawe yuta ana amplop coklat. Kabeh padha guneman, iki dhuwite sapa? (*)

Dhuh Gusti

Cerkak iki kamuat ing SOLOPOS, Kamis 29 Mei 2008
Dening Eko Hartono

buka situsnya di: www.solopos.co.id

Saben wayah esuk, nalika arep mangkat nyambutgawe, Sawitri kerep ketemu cah lanang enom iku. Padha-padha mlaku nuju dalan gedhe. Banjur ngadeg neng pinggir dalan nyegat bis.Jalaran saka pakulinan iku dheweke dadi tepung karo cah lanang enom iku.Asmane Mardiyanto, kerep diceluk Yanto. Asale saka desa ing sawijining tlatah Kabupaten Wonogiri. Dheweke ngaku isih legan lan nyambutgawene ana perusahaan asuransi. Aneng kutha iki dheweke ngekos. Papan kose ora adoh saka omah kang dikosi Sawitri.Durung ana setaun Sawitri manggon ing kutha kang jejuluk Kutha Bengawan iki. Dheweke wiwit urip mandhiri kanggo mbiyantu wong tuwane kang wus nyekolahake nganti SMA.

Senajan mung dadi buruh ing sawijining pabrik tekstil lan gaji ora akeh, nanging Sawitri duwe pangajab gedhe arep njunjung drajate wong tuwa lan mbiyantu biaya sekolah adhi-adhine.Urip dhewekan ning kutha lan adoh saka kulawarga pancen gawe atine Sawitri kerep ngelangut lan sepi.Senajan akeh kanca, nanging mung winates kanca nyambutgawe utawa kanca sapanggonan kos. Ora ana sing cedhak banget.

Nanging sasuwene tepung Yanto, dheweke dadhi ora kesepen maneh.Sawitri ngrasakake donya kang diadhepi katon endah lan sumringah. Dheweke wiwit njalin kakancan cedhak kalawan Yanto.Saben wayah esuk, sinambi nunggu bis wong sakloron padha jagongan, ngobrol ngalor ngidul.Sawitri ora isin maneh nyritakake bab riwayat uripe, semana uga Yanto. Sesambungan antarane wong loro saya ngrembaka.

Meneng-meneng ing sajroning atine Sawitri tuwuh rasa tresna marang Yanto. Yen sedina ora ketemu kaya saabad lawase. Nanging, Sawitri ora wani blaka yen dheweke tresna marang Yanto. Dheweke mung mendhem pangrasane aning ati.Yanto dhewe mujudake wong enom kang anteng. Solah tingkahe kalem, ora kakehan kocap lan polah. Kapribadhene kang ora bisa dislulumi iku gawe Sawitri gojag-gajeg.

Dheweke ora wani nduga apa kang ana njero atine wong lanang iku. Apa ya dheweke uga tresna marang aku, batine Sawitri mangu-mangu. Mula Sawitri mung bisa ngenteni. Esuk iku Sawitri digawe kecelik amarga ora ketemu Yanto.Wis ana rong dina Yanto ora katon irunge.Dheweke ora nate kandha yen prei utawa mulih menyang kampunge. Pangrasane Sawitri dadi ora kepenak.Aja-aja ana kedadeyan kang nemahi Yanto.

Sawitri jane arep mara nyang kos-kosane Yanto, nanging dheweke isin. Mengko pandakwane tangga teparo mundhak rena-rena.Nanging Sawitri ya ora bisa jenak mung meneng wae.Mula, dina iku dheweke ngelengake mara menyang kos-kosane Yanto. Jebul kahanane Yanto melas tenan.Dheweke ngglethak ana paturon, nandhang lara. Emane, ora ana sing ngrumat lan ngurusi.

"Kok ora kandha yen kowe lara, Mas?" celathune Sawitri rada mangkel marang Yanto.

"Aku mung masuk angin biyasa kok, Wit. Wis takombeni obat. Mengko rak mari dhewe," saurane Yanto alon.

"Aja digawe entheng, Mas. Yen mengko keladuk dadi nemen kepiye? Ayo, takterke menyang dhokter!"

"Ora usah, Wit! Aku wegah gawe repot!"

"Wis ta! Aja ngeyel!"Gandheng dipeksa-peksa, bacute Yanto gelem dijak priksan nyang dhokter.Jebul Yanto nemahi gejala tipes. Beja, dheweke age digawa nyang dhokter.

Dina-dina sabanjure Sawitri kerep niliki Yanto.Esuk sadurunge mangkat nyambutgawe, lan sore nalika mulih saka gaweyan.Dheweke kang ngrumat lan ngurusi Yanto kayadene suster.Dheweke uga masakake panganan, ngumbahi sandhangan, lan ngresiki kamare Yanto.Tumindake Sawitri iku gawe atine Yanto trenyuh.Sawitri kaya sisihane wae!Sasuwene nandhang lara, Yanto ora ngabarke kahanane marang kulawargane ing kampung.

Nalika ditakokake dening Sawitri, dheweke alesan yen wegah gawe repot kulawargane.Kamangka omahe wong tuwane ora pathi adoh saka kutha iki.

"Apa ora kleru, Mas, yen kowe ora ngabari wong tuwamu! Mengko yen nganti krungu kowe nandhang lara lan pirang-pirang dina ora nyambutgawe, wong tuwamu bisa duka?" ujare Sawitri ngelingake.

"Ora apa-apa, Wit. Wong tuwaku ora bakal duka!" semaure Yanto entheng.

"Tenane, Mas?"

"Wis ta, ngandela marang aku!"

Sawitri meneng, ora nakokake bab iku maneh.Pirang dina sabanjure Yanto wis mari lan saras.Dheweke wiwit bisa mangkat nyambutgawe maneh. Sawitri melu seneng nyawang Yanto wis saras.Jalaran saka tumindhake Sawitri kanthi ikhlas ngrumati awake sasuwene lara, aneng atine Yanto wiwit tuwuh rasa tresna marang kenya iku. Dheweke bisa ngrasakake kawigaten lan elusan tangane Sawitri kang alus. Dheweke kapilut marang kapribadene Sawitri kang elok lan becik!

Mula, tampa mangu-mangu dheweke nyatakake pangrasane aneng ngarepe Sawitri. Kanthi blaka dheweke kandha yen sih tresna marang Sawitri. Krungu pangakone Yanto, raine Sawitri dadi semu abang. Atine bungah lan ora bisa digambarake wenane. Sing genah kebak kaendahan!Ya momen iki kang dienten-enteni Sawitri. Tanpa mikir dawa maneh dheweke nampa katresnane Yanto. Sabanjure wong sakloron ngikrarake janji arep urip bebrayan nganti salawase.

***

Dina iku Sawitri tilik kaluwargane ing desa. Ana ngarepe wong tuwane Sawitri blaka yen wis duwe pacar. Wong tuwane melu seneng krungu warta iku lan kepengin ditemokake karo calon mantune. Malahan wong tuwane njaluk sesambhungane Sawitri kalawan pacare age diresmekake. Nanging Sawitri ora arep kesusu. Dheweke isih mikirake kulawargane dhisik!

Sasuwene ana omah Sawitri kepethuk karo Daryati, kanca kenthele. Daryati ngabarake yen dheweke sedhela maneh arep rabi. Entuk wong Wonogiri. Sawitri melu seneng krungu warta saka kancane iku.

"Lha, endi calonmu, Ti?" pitakone Sawitri.

"Isih kerja ana Solo!" semaure Daryati.

"Solone sisih ngendi?"

"Aku ora dhong sisih ngendi, nanging dheweke nyambutgawe ana kantor asuransi!"

"Lho, kok padha karo pacarku. Aja-aja kerjane sakantor. Omong-omong sapa jenenge calonmu? Sapa ngerti mengko neng Solo bisa ketemu?"

"Jenenge Mardi!""Kantor asuransine jenenge apa?"

"Aku lali jeneng kantore, Wit. Mengko wae takabari lumantar sms. Sing penting aku njaluk tekamu ing acara nikahanku mengko!"

"Insya Allah, Ti!"

Esuke, Sawitri bali maneh menyang Solo. Ambyur ing rutinitas kang sabandina diadhepi. Sesambhungane kalawan Yanto isih mlaku lan malah sansaya mesra. Dina-dina kang kalampahi kaya-kaya kebak kanugrahan lan kaendahan!Sawijining dina Yanto pamit arep balik nyang desane. Sawitri arep melu, pengin tetepungan karo kulawargane Yanto, nanging ora entuk. Yanto alesan yen durung teteg nggawa Sawitri ngadhep wong tuwane. Dheweke karep omong dhisik marang wong tuwane. Sawitri mangerteni. Dheweke ora meksa.Yanto pamite lunga mung arep sedhela, nanging nganti rong dina dheweke durung bali maneh. Sawitri wiwit nggresah. Dheweke bola-bali ngebel ponsele Yanto, nanging ora nyambung. Embuh, apa Yanto sengaja mateni hp-ne apa pancen neng kana ora ana sinyal. Kamangka dheweke wis kencan arep ngajak Yanto nekani mantenane Daryati!

Nalika ngancik dina H Yanto durung njedhul. Kanca-kancane uga ora ana sing meruhi. Sawitri rada mangkel. Bacute Sawitri mangkat dhewe. Kaya kang dikandhakake Daryati, resepsi nikahan kalaksanan ing sawijining gedhung kang ana tengah kuthane. Sawitri teka dhewe tampa dikancani sapa-sapa.Swara gamelan ngumandhang saka njero gedhung. Sawitri mlaku nuju njero gedhung. Swasana wis katon rame amarga wis akeh undhangan sing teka. Sawitri thingak-thinguk nggoleki blegere Daryati.

Dumadakan pundhake digablok saka mburi karo sawijing pawongan. Sawitri mengo. Jebul Daryati. Kancane iku katon bedha karo padatan. Nganggo kebaya lan blebetan jarik wiron, katon ayu kaya widadari. Sawitri age ngrangkul kanca kenthele iku lan ngambung pipi kiwa tengen.

"Slamet ya, Ti! Sori, aku mung dhewekan!" ujare Sawitri.

"Ya ora apa-apa, sing penting pangestune. Matur nuwun lho, gelem teka!" semaure Daryati bungah.

"Endi penganten lanange?"Daryati thingak-thinguk nggoleki calon bojone. Dheweke banjur nyedhaki pawongan lanang kang lagi ngobrol karo tamu ana sisih mburine. Pawongan lanang iku ngadeg mungkur, Sawitri ora pati weruh rupane. Nanging, nalika tangane wong lanang iku digeret Daryati lan diadhepake ana ngarepa Sawitri, dumadakan jatunge Sawitri kaya arep gogrog!Pawongan lanang iku uga pucet raine lan klingah-klingih nyawang Sawitri. Kaya maling kecekel pulisi!

"Iki lho, Wit. Calon bojoku. Tepungake, asmane Mardiyanto. Celukane Mas Mardi!" kandane Daryati.

"Tepungake, Mas. Iki kanca kenthelku, jenenge Sawitri. Dheweke uga nyambutgawe ana Solo!"

Sawitri lan Yanto alias Mardi mung padha meneng. Wong loro salaman, nanging ketok kaku. Sawitri ngupaya ndhelikake pangrasane kang gela ora karuan aneng ngarepe Daryati. Dheweke ora bisa suwe-suwe ngadeg ana papan kana. Sawise menehake kadho, dheweke age pamitan mulih. Dheweke wis ora wani noleh maneh menyang mburi.Dheweke age numpak becak lan bablas mulih. Sadawane dalan dheweke ora bisa ngempet tangise. Dheweke ora ngira yen wong lanang kan ditresnani jebul wis dadi sisihana kanca kenthele. Nanging kan gawe atine luwih gela, Yanto wis ninggalake aib aneng awake arupa wiji kang tuwuh ana wetenge! Dhuh, Gusti! Kepiye mengko anggonku ngadhepi urip iki...? (*)

Layang Sungkawa

Crita cekak iki kamot ing Solopos, Kamis 3 Juli 2008
Dening Eko Hartono

Jaman saiki arang wong nyerat layang. Majune teknologi wis gawe kepenak lan gampange komunikasi. Kanggo ngandharake warta lan kahanan mung cukup nelpon, email, chatting, utawa nulis SMS. Ora repot lan ora ngenthekake kertas. Turmaneh luwih cepet tekan warta kang ditampa. Nanging kanggone Lastri nyerat layang isih dadhi padhatan. Dheweke isih kerep layang-layangan karo Marno, pacare sing nyambutgawe ana Jakarta. Kamangka ing desane sinyal telepon seluler wis bisa katampa. Wis akeh wong kang migunakake HP. Malahan akeh cah-cah sekolah kang nyandhang HP. Mung Lastri dhewe sing ora nduwe.

Dheweke pancen klebu wong nelangsa. Wong tuwane kere. Kanggo urip sabendinane isih kurang. Dheweke mung sekolah nganthi SMP. Sawise lulus dheweke mung magrok ana ngomah, ngrewangi wong tuwane buruh ana sawah utawa gawean serabutan liyane. Sakjane dheweke pengen lunga menyang kutha kaya kanca-kancane, nyambutgawe apa wae kanggo mbiyantu wong tuwa. Nanging karo wong tuwane ora entuk. Simboke nandhang lara wis pirang-pirang taun. Ora ana sing ngrumati. Lastri anak nomer siji lan gedhe dhewe. Mula dheweke katiban kajibahan ngrumati simboke. Adhine kang cacah telu isih cilik-cilik. Bapake kang nyambutgawe ana selepane Pak Kaji asring lunga saka ngomah. Mula Lastri kang dadhi gantine simboke ngurusi adhi-adhine.

Kahanan urip kang diadhepi Lastri lan keluwargane pancen abot tenan. Nanging Lastri ora tau nggresula lan nggetuni. Dheweke ngrumangsani wis dadhi lakone urip kang kudu dilampahi. Lastri nrima kanthi ikhlas lan legawa. Dheweke mung bisa nyenyuwun lumantar donga sawise sholat, muga mbesuk Gusti Allah menehi urip kang luwih minulya lan bisa ngangkat drajate wong tuwa.

Lastri pancen kenya kang alim, prasaja, lan ora gelem neko-neko. Rupane uga ayu senadyan pakulitane sawo mateng. Akeh cah lanang enom kang kapilut lan naksir dheweke. Nanging Lastri ora gampang kena goda marang tembung sih katresnan saka cah lanang. Wis pirang-pirang pemudha nyedhaki dheweke, wis pirang-pirang layang katresnan mampir ana tangane, nanging ora ana sing digape. Kamangka ora sethitik kang praupane bagus lan saka keluwarga sugih.

Nanging kanggone Lastri ora bab bagus, sugih, lan dhuwure pangkat kang dadhi timbangan kanggo nemtokake sisihan uripe mbesok. Lastri rumangsa yen dheweke mung bocah ndeso, wong tuwane kere, lan ora nduwe apa-apa kang bisa diandelake. Mula dheweke sumadya arep golek bojo sing padha drajate karo uripe awake. Ben ora ana ganjelan ing tembe mburine.

Umure Lastri saiki wis ngancik rong puluh taun. Kanggo umume kenya ing desane umur semana wis kudu dirabikake. Nanging Lastri ora arep kesusu. Dheweke uga ora arep kleru milih jodoh. Dheweke pasrah marang Gusti Allah. Ndilalah dheweke tepung karo cah lanang enom kang jeneng Marno. Kanca bekas sekolah dhek SMP iku jebul wis suwe ngedhem rasa tresna marang dheweke. Lastri ora nolak katresnan saka Marno. Amarga dheweke uga nduwe rasa katresnan marang cah lanang enom iku. Marno mujudake pemudha kang becik solah tingkahe, ora gelem neko-neko, ora seneng ngrokok, sregep ngaji lan sholat. Apamaneh riwayat uripe Marno padha karo awake, padha-padha wong ora nduwe. Mula ora ana kang bisa dadhi ganjelan lan gap antarane dheweke karo Marno.

Lumrahe cah enom saiki yen arep kencan lan ngudharasa lumantar HP, Marno lan Lastri mung cukup nganggo sesuwek kertas utawa layang. Nadyan ora ringkes lan efisien, nanging kanggone Lastri ngandhut makna kang jero. Aksara kang katulis ing layang mujudake pangrasan. Seratan layang dadhi kaca jiwa lan batine manungsa. Turmaneh ana seni lan endahe seratan layang.

Nalika Marno pamitan lunga menyang Jakarta arep nyambutgawe, nyerat layang isih diterusake. Saminggu utawa rong minggu pisan Lastri nulis layang marang Marno. Bisa pirang-pirang lembar dheweke ngandharake kahanan lan apa kang dirasakake. Yen wis rampung dilebokake aning amplop werna pink, banjur digawa menyang kantor pos kang adohe telung kilo saka omahe. Yen ora Lastri nitipake marang Pak Pos kang saben dina Senin lan Kamis mampir mbalai desa. Mengko yen wis dikirim lumantar pos, Lastri gari nunggu paling ora sepuluh dina maneh balesan layang saka Marno. Rasa kangen ing atine krasa ampeg-ampeg nyesegi dadhane. Saben-saben dheweke nglinguk ning ndalan, ngarep-arep Pak Pos njedul ngeterake layang saka Marno. Nanging nalika Pak Pos liwat lan ora nggawa layang saka Marno, atine rumangsa gela. Kaya kelangan barang kang aji.

Tumindhake Lastri kang seneng layang-layangan karo Marno dadhi poyokan lan geguyon kanca-kancane.

“Oalah, Las. Jaman wis maju kaya ngene isih kober nulis layang. Mbok sms-an wae. Ben cepet tekan!” kandhane Ratmi.

“Aku ora nduwe HP!” wangsulane Lastri.

“Yen ora nduwe taksilihi. Ora usah mbayar, paling mung entek pulsa satus rupiah. Marno ning Jakarta takiro ya wis nduwe HP. Coba mengko takokna piro nomer HP-ne. Yen ora nduwe bisa nyilih kancane,” celathune Sri karo nawani.

“Matur nuwun, Sri. Ning aku luwih sreg nulis layang. Ora apa-apa suwe, sing penting tekan!”

“Nanging apa Marno isih ajeg gelem nulis layang. Dheweke suwe-suwe kepincut pengen nduwe HP kaya kanca-kancane. Apamaneh dheweke wis nyambutgawe. Gajine kena kanggo tuku HP. Dheweke banjur males nulis layang maneh. Amarga luwih gampang lan kepenak SMS-an timbang nulis layang?”

Celathune kancane iku gawe atine Lastri kendo. Apa ya bener kandhane kanca-kancane iku? Marno wis males nulis layang maneh? Pitakonan ana njero atine iku dumadakan njedul amarga wis ana sesasi layange sing pungkasan durung entuk balesan saka Marno. Embuh, apa dheweke repot apa pancen males nulis layang? Mbokmenawa dheweke saiki wis nduwe HP dadhi aras-arasen nulis layang. Aja-aja wis kegodha kenya kutha…? Ah, Lastri nyingkirake pandugane.

Dheweke ora yakin yen Marno males nulis layang. Dheweke tau kanda yen arep ngelengake nulis layang senajan repot lan kesel. Dheweke nduwe panemu padha karo Lastri, yen nyerat layang iku bisa nuwuhake rasa marem, seneng, lan gawe ati ayem. Bedha karo nulis SMS sing ukarane ringkes lan ora dawa. Basane awur-awuran. Kaya ora ana ruh lan jiwane!

Awan iku, nalika Lastri lungguh ana lincak ngarep omah, dumadakan Pak Pos njedul ngelungake layang.

“Pangeran kang dianti-anti sampun dugi,” celathune Pak Pos kang wis sepuh nggodha Lastri.

Ora bisa digambarake bungahing atine Lastri nampa layang iku. Dheweke ngaturake sembah nuwun marang Pak Pos, banjur age-age mlebu njero omah. Kanthi jantung deg-degan lan ati kebat-kebit dheweke wiwit mbukak layang saka Marno. Kaya padhatan sakdurunge diwaca, kertas layang diambung dhisik karo merem. Pangrasane maknyes kaya ditelesi embun.

Lastri maca siji mbaka siji aksara kang diserat Marno. Ora kaya biyasane layang kang diserat Marno mung sethitik, ora nganthi saklembar. Ing pambuka layang Marno njaluk sepura amarga suwe anggone mbales layange Lastri. Dheweke lagi repot lan durung ana kalodhangan nulis layang. Sabanjure Marno ngabarake warta keslametan lan kandha yen arep mulih menyang kampung. Tanggal 20 Juni dheweke wis tekan omah!

Lastri njumbul maca seratane Marno. Dadhi Marno arep mulih? Tanggal rongpuluh…? Saiki ra wis tanggal 19! Dadhi sesuk dheweke teka? Kok dadakan ngene? Apamaneh ing layang iku Marno uga kandha yen dheweke karep nglamar Lastri. Dheweke wis nduwe modhal kanggo rabi. Duwit gajine sasuwene nyambutgawe setaun ana kutha dikumpulake lan arep dienggo modhal wiraswasta ana omah. Celathune Marno iku kang gawe atine Lastri gonjang-ganjing!

Ora selak yen Lastri bungah krungu Marno arep nglamar dheweke. Nanging warta kang dikandharake dadakan kaya ngene gawe pangrasane ora karuan. Ana rasa bingung, gugup, lan deg-degan. Pancen antarane wong tuwane lan keluwargane Marno wis padha mangestoni. Kabeh padha sarujuk yen Lastri lan Marno nggayuh kekarepan urip bebrayan. Nanging Lastri rumangsa durung siap ngadhepi kanyatan iki. Nanging…? Ah, Lastri age-age ngguwak pangrasane kang ora karuan.

Siap ora siap dheweke kudu siap. Apamaneh sing arep dienteni? Tumrape kanyatan kaya ngene kang suwe dienteni? Kenapa dadak mangu-mangu? Lastri nyoba netegake atine ngadhepi kanyatan iki. Dheweke banjur kandha marang wong tuwane surasa kang diserat Marno. Wong tuwane melu seneng krungu Marno arep mulih lan arep nglamar Lastri.

“Yo wis, Nduk. Becike kowe tata-tata kanggo ngadhepi tekane Marno. Omahe diresiki yen sawayah-wayah calon sisihanmu merdayoh mrene karo keluwargane,” kocap bapake.

“Nggih, Pak!” saurane Lastri sumringah.

***

Esuk sadurunge azan Subuh Lastri wis tangi. Kamangka sawengi dheweke ora bisa turu amarga mikirake Marno. Layang kang awane nembe ditampa disawang lan diwaca bola-bali. Kaya ora ngandhel yen Marno sesuk arep teka. Wis pirang-pirang sasi dheweke ora tetepungan karo pawongan kang ditresnane iku. Kepiye saiki Marno? Apa isih bagus kaya dhisik? Lemu apa kuru? Kebak pitakonan kang ngrembuyuk ana dadhane Lastri.

Lastri wis adus lan ganti klambi kang apik dhewe. Klambi kang tau ditukokake Marno. Sajak dheweke arep nyenengake kekasihe iku. Sawise dandan necis lan ayu, Lastri banjur metu saka ngomah. Dumadakan teka sawijining keluwargane Marno marani dheweke. Raine katon susah.

“Las, ana warta sungkawa! Marno kecelakaan. Mau bengi bis sing ditumpaki tabrakan. Jenasahe wis diterake menyang omah nembe wae!”

“Apa? Marno kecelakaan???!” jerite Lastri semaur kaget.

Dheweke ora precaya yen kekasihe wis ninggal. Nembe wingi layange teka lan kandha arep mulih dina iki. Ora ngandhel marang warta iku, Lastri age mlayu menyang omahe Marno. Tekan kana wis kebak wong-wong padha ngumpul. Gendera layon nancep ana ngarep pager. Lastri mlebu menyang njero omah. Dheweke ngadeg kaku ing tengah ruwangan. Ning ngarepe jisime Marno kang wis mbujur kaku dibuntel mori putih. Ora kuwat ngadhepi kanyatan pait iki, Lastri dumadakan tiba semaput. Ning tangane isih nyekel layang kang wingi nembe ditampa. Layang kang maune nggawa warta bungah malih dadhi warta sungkawa! (*)


Tirtomoyo, 20 Juni 2008